Szwajcaria i naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy

Szwajcaria i naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy

Szwajcaria, mały kraj w Europie, który podczas II Wojny Światowej zachował neutralność. Tyle wiemy z podręczników szkolnych. Nie mówi się natomiast, że niewiele brakowało, aby kraj ten stał się składową częścią III Rzeszy.

Kategoria // Historia XX wieku    24/10/2015    czytany 946 razy    Autor //    Ocena: 6/6
Szwajcaria i naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy

Zaiste szwajcarzy mieli niesamowite szczęście, że udało im przetrwać się wojnę jako neutralne państwo. Jak wiadomo Hitler nie przejmował się międzynarodowymi umowami i neutralnością krajów. Wysyłał swój Wehrmacht wszędzie tam, gdzie chciał. I tak miało się stać również z niewielką Szwajcarią, którą Niemcy miały podzielić z Włochami i wcielić do Rzeszy jako region "Wielkich Niemiec". Z tego pomysłu nic nie wyszło, ponieważ splot bardzo niekorzystnych dla nazistów wydarzeń spowodował, że potężny Wehrmacht był ciągle uwiązany na różnych frontach. Gdyby Hitler pokonał ZSRR w błyskawicznej wojnie, jak zakładał, los Szwajcarii zostałby przypieczętowany.

Duże rozproszenie wojsk III Rzeszy, nieprzychylność szwajcarów dla ideologii nazizmu oraz trudny do zdobycia teren górski zniechęcały Hitlera. W tej sposób mała Szwajcaria mogła stać się azylem dla kilkuset tysięcy Żydów, którzy otrzymali prawo pobytu uciekając przed okupantem. Ten mały górski kraj otoczony państwami osi (lub okupowanymi przez nie krajami) stał się również miejscem, w którym krzyżowała się wielka polityka, prowadzono intrygi, szpiegowano. Szwajcaria była również schronieniem dla alianckich samolotów oraz oknem na świat dla OSS (poprzedniczki CIA).

Przetrwanie w skrajnie niesprzyjających warunkach, w pięćdziesiąt lat po zakończeniu wojny stało się tematem międzynarodowej debaty, podważającej szlachetność narodu Szwajcarów. Najczęstszym powodem było zarzucanie szwajcarom, że nie przyłączyli się do aliantów i nie brali czynnego udziału w wojnie. Ponadto w latach 90-tych potomkowie żydowskich rodzin domagali się zwrotu zagrabionego przez banki złota ich przodków. Nie ważne, że w Szwajcarii nigdy nie obowiązywało prawo kadukowe, pozwalające na konfiskatę środki finansowe z uśpionych kont. Głosy, które podniosły się przeciwko temu małemu krajowi spowodowały, że komercyjne banki wypłaciły zadośćuczynienie. Natomiast bank narodowy, przy ogromnym wsparciu społeczeństwa, nigdy się na to nie zgodził.

Tematem tej książki nie jest jednak przytaczanie powojennych dąsów społeczności międzynarodowej, która coraz śmielej wytyka szwajcarom, że alianci walczyli i ginęli, podczas gdy oni palcem nie ruszyli. Stephen P. Holbrook postanowił wydać kompletną historię Szwajcarii z okresu IIWŚ, wypełnić lukę w historiografii, aby raz na zawsze uciąć wszelkie spekulacje. Już w poprzedniej książce autor prezentuje nieciekawą pozycję Szwajcarii - "Target Switzerland: Swiss Armed Neutrality in World War II (polski tytuł "Cel: Szwajcaria", Warszawa 2003 r.). W niniejszej książce ujmuje chronologicznie wszystkie wydarzenia istotne dla okresu wojennego, podczas którego Szwajcaria musiała manewrować w trudnym terenie, aby zachować własną państwowość.

Książka podzielona jest na cztery części. Autor podzielił ją, moim zdaniem, najlepiej jak się dało. Każda z części opisuje inny problem, i skupia się nie tylko na wydarzeniach rozgrywających się w Szwajcarii, ale również prezentuje spojrzenie na alpejską republiki zachłannym niemieckim okiem (bazując na odtajnionych dokumentach niemieckiego aparatu wojennego).

Część I - "Wojna słów i nerwów" to opis mobilizacji szwajcarskiego społeczeństwa. Pomimo wielkiego zróżnicowania językowego, kulturowego i religijnego udało się zachować jedność w obliczu przeważającego wroga. Ze strony niemieckiej przedstawiono plany dywersji oraz raporty dotyczące szwajcarskiej pogardy dla nazizmu.

Część II - "Przygotowania do inwazji" opisuje przygotowania do obrony przed agresją, a ze strony niemieckiej - przedstawia plan ataku na Szwajcarię oraz szacowany opór Szwajcarów i możliwe straty wśród żołnierzy niemieckich.

Część III - "Walka o przetrwanie: żywność, paliwo i strach" przedstawia ustne relacje na temat codziennego życia. Zarówno z perspektywy zwykłego obywatela, a także urzędników i wojskowych.

Część IV - "Szpiegostwo i dywersja" opowiada o roli, jaką Szwajcaria odgrywała na międzynarodowej arenie, jako okno na III Rzeszę. Jej położenie było niezwykle istotne z perspektywy wojskowej i szpiegowskiej. Pomimo, że kraj był neutralny stał się lądowiskiem dla wielu zagubionych alianckich maszyn, a także areną rozgrywek obcych wywiadów - dając jednocześnie amerykanom i Brytyjczykom wgląd we wnętrze nazistowskiej machiny.

Z całości wyłania się czytelny opis oporu tej małej republiki przeciwko potężnym "Wielkim Niemcom" których armia przewyższała liczebnie szwajcarskie wojsko 35 razy, nie wspominając już o nowoczesnej technologii oraz większej ilości samolotów i czołgów. Aby potwierdzić zawarte w książce informacje, autor przytacza wspomnienia świadków tamtych czasów - Szwajcarów z pokolenia "służby cywilnej", którzy udzielali licznych wywiadów i dzielili się z autorem wspomnieniami. Opowiadali o wszystkim - od najprostszych codziennych relacji po owiane tajemnicą wojskowe plany. Dodatkowo potwierdza swoje słowa oficjalnymi odtajnionymi dokumentami i notatkami służbowymi.

Z pewnością warto zwrócić uwagę na obraz narodu jaki wyłania się z tej opowieści. Szwajcarzy bali się wiszącego nad ich krajem zagrożenia, ale mimo wszystko byli zdeterminowani do obrony swojej ojczyzny do ostatniej kropli krwi. Jako potomkowie założycieli pierwszej demokracji na świecie, ani myśleli poddać się władzy nazistów. Na co dzień żartowali z sytuacji, kpili z "Wielkich Niemiec" i Hitlera. W jednym z podrozdziałów autor przytacza szereg anegdot na temat Niemców, karykatury, niepochlebne artykuły oraz nawet skecze kabaretów. Niemcy na słuch o wyczynach artystów gotowali się do czerwoności. Jeden pozwolę sobie przytoczyć:

W skeczu dwaj aktorzy stoją na scenie przed opuszczoną kurtyną. Jeden z nich sprzedaje nazistowską gazetę "Signal". Drugi, przechodząc obok niego, zwraca uwagę na portret wydrukowany w gazecie. Wykrzykuje "Czy to on?", mając na myśli Hitlera. "Tak to on" - "Chcę wyciąć ten portret i oprawić go w ramki!" - "Czy chce go pan powiesić w domu na ścianie?" - "Jeszcze nie wiem, czy powiesić, czy ustawić pod ścianą" [w domyśle - rozstrzelać].

Taki stosunek do szalejącej dookoła wojny mieli właśnie Szwajcarzy.

Ten kraj wobec trwającego kilka lat ciągłego zagrożenia (od 1933 do końca wojny) inwazją armii niemieckiej, zachował swoją neutralność, jednocześnie wielokrotnie stając w obronie praw godności swoich obywateli. A później także, gdy świat dowiedział się o "ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej", przyczynił się do uratowania życia setkom tysięcy Żydów w całej Europie.

Szwajcaria była i nadal pozostaje harmonijnym przykładem etnicznej, językowej i religijnej różnorodności. Podczas wojny, mimo wielu ograniczeń, kraj nieprzerwanie funkcjonował jako wolne i otwarte społeczeństwo. W chwili największych mobilizacji Szwajcaria wystawiła armię 850 tysięcy żołnierzy. To niemal 1/4 obywateli tego malutkiego państewka. W obliczu ciągłych szykan i ostrzeżeń ze strony niemieckiej, przyjmował uchodźców nie dzieląc ich ze względy na pochodzenie, rasę czy wyznanie. Zrobili o wiele więcej niż w tym samym czasie największe kraje alianckie jak Stany Zjednoczone i Wielka Brytania.

Opracowanie Halbrooka w sposób ewidentny wyczerpuje temat stanowiska Szwajcarii podczas II Wojny Światowej. Już chyba nie da się nic dorzucić. Fakty podane przez autora są poparte słowami świadków tamtych czasów, przedstawione z różnych punktów widzenia, wiele z nich uwiecznione na papierze, zatem niepodważalne. Cieszy mnie, że autor oddał w ręce czytelników kompendium wiedzy na temat Szwajcarii z okresu wojny. Jest ono moim zdaniem kompletne. Polecam pozycję wszystkim zainteresowanym historią IIWŚ.


Książkę do recenzji otrzymałem z Wydawnictwa Dolnośląskiego. Jest wydana w ramach serii "Wojny i konflikty". Oprawiona w twardą okładkę, posiada wkładkę ze zdjęciami. Poprzedzona wstępem autora, mającym na celu nakreślić ogólnie położenie Szwajcarii. W zakończeniu autor nawiązuje do obecnych wydarzeń oraz punktuje podobieństwa między historią i ustrojem Szwajcarii i USA.


Więcej książek na półce: Historia XX wieku

Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939
Legenda blitzkriegu. Kampania zachodnia 1940
Pancerne admie Hitlera na froncie wschodnim
Szwajcaria i naziści. Jak alpejska republika przetrwała w cieniu III Rzeszy
Heydrich. Twarz zła
Bormann i Gestapo Müller na usługach Stalina
Paulus: Trauma Stalingradu
Dyktatorzy. Hitler i Stalin
Stalin. Nowa biografia
Hotel Ritz
Szlak nadziei. Armia Andersa. Marsz przez trzy kontynenty
Urodzony żołnierz. Czasy i życie Latty'ego Thorne'a
Żona enkawudzisty - Spowiedź Agnessy Mironowej
Kobiety wokół Stalina. Kochanki i katorżniczki
Niemiecki Katyń 1939
Dyktatura ciemniaków
Niegrzeczne Księżniczki
Pierwsze Damy II Rzeczpospolitej
Upadłe Damy II Rzeczpospolitej
Ptaki drapieżne
Epoka hipokryzji
Ostatnie imperium. Historia upadku Związku Sowieckiego
Bardzo polska historia wszystkiego
Pakt Piłsudski-Lenin
Najazd 1939. Niemcy przeciw Polsce
Pakt Ribbentrop-Beck
Generał Stalina. Życie Gieorgija Żukowa
Opcja niemiecka. Czyli jak polscy antykomuniści próbowali porozumieć się z III Rzeszą
Obłęd '44
Zapomniane ludobójstwo
Zabić arcyksięcia
Lodowe pieklo
Wytropić Eichmanna
Paryż wyzwolony
Sprawiedliwi zdrajcy. Sąsiedzi z Wołynia
Trzecia wojna światowa. Tajny plan wyrwania Polski z rąk Stalina
Czerwona zaraza
Sebastian

Sebastian

Autor serwisu sajfaj.net i bloga popkulturka. Lubi czytać książki i od czasu do czasu wybrać się do kina na dobry film.

Kiedyś członek fandomu Star Trek w Polsce. Obecnie kibicuje Ciemniej Stronie Mocy. Z braku dobrego scifi w TV, amator książkowego świata Star Wars.

Z zamiłowania fan powieści historycznych, dobrych scifi i military sf, a ostatnio nadrabia z historią XX wieku.

Ostatnie książki

Ostatnie filmy

Ostatnie komiksy

Ostatnie seriale

wydarzenia-fb

poletko

przeczytane

obejrzane

europa-antyk

europa-korona

star wars legends

star wars nowy

potter

ender

wiek xx

prawdziwe historie

O mnie

Autor bloga popkulturka. Lubi czytać książki, oglądać dobre filmy, z natury niewolnik serialowych tasiemców. Wielki fan scifi, ale tylko wyższych lotów. Obecnie z braku dobrego scifi, amator książkowego universum Star Wars oraz wszelkiego fantasy, ponadto powieści historycznych z epoki antyku i renesansu.

więcej »

kontakt | polityka prywatności i ciasteczek

social0social01